Hechting


 We hebben een diepe behoefte aan verbondenheid. Dit is door God zo bedacht toen Hij zei: 'Het is niet goed dat de mens alleen is.' Het was zijn bedoeling dat we ons verbonden met anderen en geliefd zouden voelen. Maar hoe anders is het vaak in dit leven! Wat kunnen we vastlopen in relaties, ons eenzaam of geïsoleerd voelen en bang zijn om afgewezen te worden. 

Het goede nieuws is dat God een plan van herstel heeft. Door Jezus zijn we teruggebracht in Gods oorspronkelijke plan. Nog steeds zijn we naar Zijn beeld geschapen en we mogen weer worden zoals we zijn bedoeld. 

We zijn als een prachtig, maar beschadigd huis, dat gerestaureerd wordt. We zitten midden in de verbouwing en dat kan pijn doen.

Dr. Henry Cloud noemt 4 ontwikkelingstaken die we af moeten ronden om weer te worden zoals we zijn bedoeld. Het zijn belangrijke stappen die we in ons leven doorlopen om gezonde volwassen mensen te kunnen worden. Maar waar ook veel mis kan gaan omdat we nou eenmaal in een gebroken wereld leven. 

Om te worden zoals we bedoeld zijn, zullen we de volgende  taken af moeten ronden:

  1. Veilig leren verbinden
  2. Grenzen stellen
  3. Inzicht verwerven in goed en kwaad
  4. Verantwoordelijkheid nemen

Dit artikel gaat dieper in op de eerste ontwikkelingstaak: Veilig leren verbinden. Dit is misschien wel onze diepste behoefte. Dit vermogen om je emotioneel te verbinden met een andere persoon wordt ook wel hechting genoemd. Hechting ligt ten grondslag aan een gevoel het leven aan te kunnen. In het je verbonden weten met anderen groeit het vertrouwen in jezelf, in anderen, in het leven. Vanuit die ondergrond van veiligheid en vertrouwen ontwikkel je kracht om de uitdagingen in je leven tegemoet te treden en aan te gaan. We kunnen wel zeggen dat het proces van hechting bij niemand van ons helemaal volmaakt verloopt en dat er heel gemakkelijk scheurtjes ontstaan in het gevoel dat we geliefd zijn en verbonden. Ook als we hele liefdevolle ouders hebben die oneindig veel van ons houden! 

Onze moeder is hierbij van essentieel belang in de eerste maanden en zelfs jaren van ons leven. Het basisgevoel dat we geliefd zijn en welkom, begint bij haar. Wanneer je geboren wordt kun je jezelf in eerste instantie niet los van je moeder kennen. In de liefdevolle koestering en aanwezigheid van je moeder groeit het besef dat je iemand bent. Stapje voor stapje ga je je persoonlijke identiteit van haar scheiden. 

In een verslag van een lezing van Dr. Nils Bergman (Kangaroo Mother Care – het herstellen van de oorspronkelijke zienswijze betreft de zorg voor een baby) las ik dat er tussen het moment waarop de hersenen gevormd worden (27 weken zwangerschap) en het eerste jaar na de geboorte belangrijke verbindingen gelegd worden in de hersenen. Het vermogen om zich te verbinden wordt onder andere geprogrammeerd. Maar de symbiose tussen moeder en kind komt al tot stand bij de innesteling. Het is van belang of dit plaatsvindt in een klimaat van verwelkoming of juist niet. Ook de ontdekkingsfase – waarin de moeder ontdekt dat ze zwanger is- is van belang. Onze ervaring met onthechting, afwijzing of verwerping kan hier zijn oorsprong hebben. We hebben een prenataal geheugen en zijn in staat om heel vroege ervaringen, reeds vanaf de conceptie, op te slaan in ons geheugen. Dat is dus al voordat de hersenen gevormd worden. Ook het  moment direct na de geboorte wordt een kritische periode genoemd. De eerste minuten en uren samen zijn cruciaal voor de hechtingsrelatie. Er wordt een basispatroon voor hechting gevormd waarop latere ervaringen voortborduren. Is het hechtingspatroon onveilig dan zullen latere hechtingservaringen ook eerder als onveilig geïnterpreteerd worden. 

Kinderen hebben tijd nodig om te leren dat iets niet weg is wanneer ze het niet meer zien. Dat heet object permanentie. Als mama om het hoekje verdwijnt, is ze niet weg. Of het beertje dat ze achter haar rug verstopt. Maar het betekent ook dat kinderen een permanent gevoel van verbondenheid ontwikkelen. Ze slaan een emotionele herinnering op waar ze op terug kunnen vallen wanneer ze alleen zijn. Zodat ze zich ook geliefd en verbonden voelen als mama niet in de buurt is. Het is een diep besef van geworteld en gegrondvest zijn in de liefde (Efeziërs 3: 17). Hier kan veel misgaan. Wanneer je bijvoorbeeld in de couveuse terecht bent gekomen of om een andere reden al op heel jonge leeftijd meerdere dagen van je moeder gescheiden; of regelmatig van haar gescheiden. De geboorte was traumatisch of je was niet gewenst. Misschien was je moeder depressief of emotioneel niet sterk, waardoor je vooral angst en stress in haar aanwezigheid ervoer in plaats van liefde, veiligheid en geborgenheid. Zo zijn er heel veel redenen op te noemen waardoor je geen besef van (wel)zijn hebt verworven of het kwijt bent geraakt. Dit proces is bij niemand van ons volmaakt verlopen.

Wanneer onze behoefte om ons te verbinden niet bevredigd wordt, gaan we door drie fasen. Dit geldt voor baby'tjes, maar deze patronen kun je ook later in je leven herkennen:

1. Protest 
We voelen ons verdrietig en boos zoals een kind dat gescheiden wordt van de moeder (dat begint heel hard te huilen). We zijn nooit zo emotioneel als op die momenten waarop onze belangrijkste (liefdes)relaties op het spel staan. In ons brein wordt een respons van oerpaniek opgeroepen!

2. Depressie of wanhoop 
In deze fase staan we nog wel in contact met dat wat we graag zouden willen, we protesteren alleen niet meer, omdat het gevoel is ontstaan dat we het toch nooit zullen krijgen.

3. Onthechting
Wanneer de eenzaamheid niet verlicht wordt omdat verbinding niet lukt, beginnen we onze behoefte aan anderen te ontkennen. Het lijkt dan misschien alsof alles koek en ei is, maar niets is minder waar! We hebben hele sterke verdedigingsmechanismen tot onze beschikking om ons te beschermen tegen pijn. 

Dit kan natuurlijk allerlei gevolgen hebben in ons dagelijks leven en in de relaties die we hebben. Wanneer je een basisgevoel hebt verworven dat je geliefd bent en erbij hoort, kun je je op een gezonde manier verbinden met andere mensen, zonder hen te claimen. Je voelt je niet snel afgewezen of eenzaam. Maar wanneer je dit basisgevoel niet hebt verworven, of wanneer het beschadigd is, voel je je misschien wel gemakkelijk afgewezen, teleurgesteld of buitengesloten. Relaties zijn ingewikkeld. Je kunt je zelfs met een groep mensen om je heen, toch eenzaam voelen. Je kunt jaloers zijn op wat je bij anderen denkt te zien. Dit maakt je afhankelijk en je relaties ongezond. Het kan ook zijn dat je je behoefte aan verbinding bent gaan ontkennen. Door het te ontkennen sta je niet meer voortdurend oog-in-oog met je pijn en bescherm je jezelf. Dan lijkt het alsof je het niet nodig hebt, maar niets is minder waar! Verstopt achter je muur, ben je weliswaar veilig voor mogelijke afwijzing en pijnlijke ervaringen, maar je zit er ook alleen, zonder steun.

Zo heeft God het niet bedoeld! God heeft een oplossing voor de pijn die we ervaren. Een plan van herstel. Zoals Hij Adam riep: ‘Waar ben je?’ doet hij dat nog steeds. Waar ben je? Waar heb je je verstopt? Kom maar tevoorschijn! God wil je helpen om tevoorschijn te komen en daarin maakt hij gebruik van mensen. Mensen die je kunnen helpen om je inzicht te vergroten, maar ook mensen bij wie je kunt leren om je te verbinden. Soms kan het nodig zijn om van vriendschap of zelfs van omgeving (!) te veranderen om goede relaties te kunnen vinden waarin troost de norm is in plaats van ontkenning, afwijzing of misschien kritiek. Het is goed om te beseffen dat veel mensen beschadigd zijn op dit gebied. Zoals jij worstelt, kunnen ook andere mensen met wie jij je probeert te verbinden hun eigen problemen hebben, waardoor het niet lukt en je juist beschadigt. Het kan dus ook goed zijn om hier hulp bij te zoeken. Hulp van mensen die zelf al verder zijn op deze weg.

Bij e-pastoraat willen we graag een eindje met je meelopen hierin. Meld je gerust aan voor een pastoraal traject!

MEER INFORMATIE

Beschadiging die in verbinding wordt gebracht voelt geliefd, maar wat verborgen blijft voelt slecht. Durf daarom risico’s te nemen! Oefen met kwetsbaar zijn en open. Maar neem daarin wel kleine stapjes. Vertel niet meteen alles aan iemand omdat het zo veilig voelt. Als iemand jouw niveau van openheid niet kan hanteren, raak je juist verder verwond. Bid om wijsheid. We mogen bidden om veilige relaties waarin we kunnen leren om ons te verbinden en waar we kwetsbaar mogen zijn.

Ondertussen werkt God aan de vernieuwing in je denken. Elke keer wanneer je patronen herkent en ermee naar God gaat, wordt er weer gewerkt aan nieuwe verbindingen in je hersenen. De oude paadjes zijn misschien platgetrapt. Je (negatieve) gedachten volgen automatisch steeds dezelfde route. Maar je mag God vragen om wegversperringen te plaatsen en je te helpen om het te herkennen. Maar bovenal wil hij jou vullen met Zijn liefde.

Dr. Henry Cloud schrijft in zijn boek ´4 stappen naar een sterke identiteit´ over deze vier ontwikkelingstaken. Lees ook de artikelen over de andere drie ontwikkelingstaken: Gezonde grenzen, Goed en kwaad begrijpen en Verantwoordelijkheid nemen


Cloud, H. (2009). 4 Stappen naar een sterke identiteit. Almere: Coconut.

Townsend, J. (2005). Tussen vlucht en verlangen. Over eenzaamheid, bindingsangst en de kracht van gezonde relaties. Almere: Coconut 

Wittendorp, D. (2012). Kangaroo Mother Care. BN, nr 3, jaargang 35, 12,13.

 

Onze nieuwsbrief ontvangen?

Aanmelden